Australische psycholoog: 'complexe problemen bij jongeren met genderdistress verdienen geen snel protocol'

Wie in de klinische praktijk werkt met jongeren die worstelen met hun genderidentiteit, staat volgens klinisch psycholoog Rachel Hannam voor een verleiding: het snel vereenvoudigen van een complex vraagstuk tot een herkenbaar protocol. In een essay op het Australische platform Gender Clinic News van journalist Bernard Lane — een fragment uit haar boek \"Over the Rainbow: A Challenge to Cancel Culture\" — betoogt de Brisbane-gevestigde psycholoog dat die neiging tot vereenvoudiging juist averechts werkt bij jongeren met genderdistress. Haar stelling, ontleend aan systeemdenker Donella Meadows: het vereenvoudigen van complexe problemen leidt vrijwel altijd tot fouten.

Een golf aan meldingen sinds 2012

Hannam plaatst haar betoog tegen de achtergrond van een scherpe stijging van het aantal jongeren, vooral meisjes, dat zich sinds ongeveer 2012 meldt met genderdistress — een periode die samenvalt met de opkomst van sociale media. In diezelfde periode verdween de diagnose in de DSM-5 uit de rubriek psychische stoornissen, verspreidden varianten van het Nederlandse behandelprotocol zich internationaal, en werden de vereisten voor psychotherapeutische begeleiding voorafgaand aan medische stappen in de praktijk steeds verder ingekort. Volgens Hannam ontstond zo een klimaat waarin snelheid en bevestiging de norm werden, terwijl juist zorgvuldige, langzame diagnostiek nodig is bij een populatie waarin trauma, angststoornissen en gezinsproblematiek vaak meespelen.

Wat 'verkennende therapie' behelst

Als alternatief beschrijft Hannam wat zij \"ethische verkennende therapie\" noemt: actief, vakkundig psychologisch werk dat nieuwsgierigheid boven protocol stelt en geduld boven paniek. In plaats van één voorspelbaar traject richting medische transitie, houdt de behandelaar volgens haar rekening met meerdere mogelijke ontwikkelingspaden en onderzoekt die met de jongere samen, via bijvoorbeeld socratische vraagstelling over hoe overtuigingen over het eigen lichaam zijn ontstaan. Ze gebruikt daarbij het beeld van een beek die door een ecosysteem stroomt: elke ingreep in de loop van het water — zoals elke medische stap in het leven van een jongere — heeft gevolgen stroomafwaarts die zich niet altijd laten voorspellen. Een volledige diagnostische verkenning van trauma, angst en gezinscontext hoort daarom vooraf te gaan aan verdere stappen, in plaats van dat die pas achteraf, als geruststelling, worden meegenomen.

Tegenargumenten weerlegd

Hannam gaat in haar essay expliciet in op de gangbare argumenten vóór snelle bevestiging. Op de veelgehoorde claim dat het onthouden van medische bevestiging tot een verhoogd zelfmoordrisico leidt, wijst ze op een Finse cohortstudie van Ruuska en collega's uit 2024, die geen bewijs vond voor een verhoogde sterfte door het uitblijven van bevestigende zorg. Op het argument dat sekse een spectrum zou zijn, reageert ze dat biologische sekse bimodaal blijft verdeeld en dat intersekseconditie geen aanvullende seksecategorieën vormen. En op het beroep op autonomie van de jongere zelf merkt ze op dat dit voorbijgaat aan de ontwikkelingspsychologische kwetsbaarheid van adolescenten en hun gevoeligheid voor sociale beïnvloeding — een kwetsbaarheid die in vrijwel elk ander medisch of juridisch domein wél als uitgangspunt geldt. Ze verwijst daarbij ook naar de Britse Cass Review uit 2024 en naar het \"lock-in effect\" dat psycholoog Kenneth Zucker in 2020 beschreef: het risico dat een vroege sociale transitie een bepaalde uitkomst juist bestendigt in plaats van open te houden.

Geen stap terug, maar een ethische verplichting

Voor Hannam is het marginaliseren van verkennende psychotherapie geen vooruitgang maar juist een afwijking van fundamentele beginselen van zorgvuldige zorg — zeker wanneer de gevolgen van medische stappen levenslang kunnen zijn en het wetenschappelijke bewijs nog altijd onvolledig is. Haar pleidooi sluit aan bij een bredere internationale beweging van clinici en onderzoekers, van het Verenigd Koninkrijk tot Zweden en Finland, die terugkeren naar terughoudende, diagnostisch grondige zorg voor jongeren met genderdistress, in plaats van een vast medisch traject.